Çektiğimiz template dosyalarını kurmak oldukça basit. Web sunucumuzun ana dizinine, bir önceki yazımızda tanıtmaya çalıştığımız dizin yapısını oluşturduktan sonra , çekmiş olduğumuz template dosyalarını site/temalar/distinctive dizinine açıyoruz, daha sonra dizindeki index.html dosyasını, tema.php olarak yeniden adlandırıp kaydediyoruz. Tema üzerinde yapacağımız işlemlere daha sonra değineceğiz.

Daha önceki yazılarımızda belirttiğimiz gibi, PHP ile programlanmış web siteleri (çalıştıran web sunucular daha farklı bir biçimde ayarlanmadıkları sürece), başlangıç olarak index.php dosyasını ararlar, dolayısı ile yazacağımız web sitesinde bir index.php dosyası şart olduğundan, PHP programcılığı için kullanacağımız text editörümüzü açıp, yeni bir dosya oluşturup, web sunucumuzun ana dizinine index.php olarak kaydediyoruz. Bu aşamadan sonra, daha önceki makalelerimizde belirttiğimiz birden fazla dosya ile çalışmayı kolaylaştıran kodlarımızı ekleyip geliştiriyoruz.

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPARATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIZ -> kök dizinin kısaltılmışı
 
//--- Diğer Statik dizinler
define('MDIZ',KDIZ.'mevcut'.DA); // MDIZ -> mevcut dizinin kısaltılmışı
define('MADIZ',MDIZ.'ayarlar'.DA); // MADIZ -> mevcut/ayar dizinin kısaltılmışı
define('MODIZ',MDIZ.'onbellek'.DA); // MODIZ -> mevcut/onbellek dizinin kısaltılmışı
define('ADIZ',KDIZ.'ana_kod'.DA); // ADIZ -> ana_kod dizinin kısaltılmışı
define('ADDIZ',ADIZ.'dahili'.DA); // ADDIZ -> ana_kod/dahili dizinin kısaltılmışı
define('AHDIZ',ADIZ.'harici'.DA); // AHDIZ -> ana_kod/harici dizinin kısaltılmışı
define('SDIZ',KDIZ.'site'.DA); // SDIZ -> site dizinin kısaltılmışı
define('TDIZ',SDIZ.'temalar'.DA); // TDIZ -> tema dizinin kısaltılmışı
?>

Bu aşamadan sonra, yapacağımız ilk iş, sitemize ait ayar dosyasınız index.php dosyasına bağlamaktır. Böylelikle sitemiz için kullanmak istediğimiz genel değişkenleri burada tanımlayabiliriz. Örneğimizde ayar dosyamızı, direkt olarak $GLOBALS üzerine kuracağım. $GLOBALS PHP içinde kullanılan özel bir dizi,  buraya kaydedilen elemanlar, kod içerisindeki tüm fonksiyon ve sınıflardan kolaylıkla çağrılabilir.

/mevcut/ayarlar/ana_ayar.php

Source code

<?php
$GLOBALS['ym']['ayar']['site']['ad'] = 'Site Adı';
$GLOBALS['ym']['ayar']['site']['slogan'] = 'Site Slogan';
$GLOBALS['ym']['ayar']['tema'] = 'distinctive';
 
$GLOBALS['ym']['ayar']['karakter_kumesi'] = 'utf-8';
$GLOBALS['ym']['ayar']['dil'] = 'tr';
$GLOBALS['ym']['ayar']['dil-iso'] = 'tr_TR';
 
//--- Diğer ayarları
$GLOBALS['ym']['ayar']['tema-dosyasi'] = TDIZ.$GLOBALS['ym']['ayar']['tema'].DA.'tema.php';
$GLOBALS['ym']['ayar']['tema-url'] = 'site/temalar/'.$GLOBALS['ym']['ayar']['tema'].'/';
?>

Ayarlarımızı $GLOBALS üzerinde kaydederken, öncelikle ['ym'] alt dizi si ile işaretliyorum, böylece olası bir değişken çakışmasının da önüne geçiyorum. Alt dizi adı için kullandığım ym, yerli mali tanımlamasının kısaltılmışı. Kısaca, bundan böyle kodlarımızda, $GLOBALS erişimi yaparken öncelikle ['ym'] ald dizini kullanacağız.

index.php

Source code

<?php
 
define('DA',DIRECTORY_SEPARATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIZ -> kök dizinin kısaltılmışı
 
//--- Diğer Statik dizinler
define('MDIZ',KDIZ.'mevcut'.DA); // MDIZ -> mevcut dizinin kısaltılmışı
define('MADIZ',MDIZ.'ayarlar'.DA); // MADIZ -> mevcut/ayar dizinin kısaltılmışı
define('MODIZ',MDIZ.'onbellek'.DA); // MODIZ -> mevcut/onbellek dizinin kısaltılmışı
define('ADIZ',KDIZ.'ana_kod'.DA); // ADIZ -> ana_kod dizinin kısaltılmışı
define('ADDIZ',ADIZ.'dahili'.DA); // ADDIZ -> ana_kod/dahili dizinin kısaltılmışı
define('AHDIZ',ADIZ.'harici'.DA); // AHDIZ -> ana_kod/harici dizinin kısaltılmışı
define('SDIZ',KDIZ.'site'.DA); // SDIZ -> site dizinin kısaltılmışı
define('TDIZ',SDIZ.'temalar'.DA); // TDIZ -> tema dizinin kısaltılmışı
 
include(MADIZ.'ana_ayar.php'); // Ayar dosyası
 
?>

Ayar dosyamızdan sonra, sıra template dosyamızı bağlamaya geldi.  Aşağıdaki kodda, ayar dosyamızda belirttiğimiz tema dizinindeki tema.php dosyası çağrılıp çıktı olarak veriliyor.

Source code

<?php
 
//--- Template dosyasını çağır
if(is_file($GLOBALS['ym']['ayar']['tema-dosyasi'])) {
    include($GLOBALS['ym']['ayar']['tema-dosyasi']);
} else {
    echo 'tema dosyası bulunamadı...';
}
?>

Sayfayı tarayıcıdan çağırdığınızda, eklediğiniz temanın php kodunuz üzerinden size ulaştığını göreceksiniz. Diğer benzerleri gibi, bizim temamız da içinde bir sürü örnek yazı ile geldiğinden, sayfada görünen site, bu örnek yazıları barındırıyor olacaktır. Template dosyalarını kendi işimize yarar hale çevirmek için içindeki alanları boşaltıp kendi değişkenlerimizi burdan çalışır hale getirmeliyiz.

Kodlama yapmadan önce elimizdeki tema dosyasını inceleyerek, temamızın içerik konulan parçalarını belirleyelim. Belirlenen alanlara tanımlanacak olan değişkenleri, PHP içinden yapacağımız işlemlerle doldurarak, sayfamızı dinamik hale getirebiliriz.

Örneğin, monitör resminin solundaki alanı, tanımlayalım.

Source code

<div id="pitch">
<h1>We provide turnkey, high-quality<br />solutions regardless of the project size.</h1>
<h2>We're a professional, full service web development company that creates elegant website designs and build innovative web applications.</h2>
</div>

Ve bu alanı, index.php den yapılacak programlar ile işlenebilecek şekilde yeniden tanımlayalım.

Source code

<?php
<div id='pitch'>
<h1><?php echo $GLOBALS['ym']['sayfa']['icerik']['baslık'];?></h1>
<h2><?php echo $GLOBALS['ym']['sayfa']['icerik']['alt_baslık'];?></h2>
</div>
 
?>

index.php dosyasına eklenecek kod.

Source code

<?php
 
$sayfa['icerik']['baslık'] = 'Ana Başlık';
$sayfa['icerik']['alt_baslık'] = 'Ana başlık alt başlık içinde yeralması gereken bu açıklamanın biraz uzun olması gerekiyor ki kendine ayrılan alanı doldurmuş olabilsin, aksi halde tema testi arzu edilen sonucu vermeyebilir.';
 
$GLOBALS['ym']['sayfa'] = $sayfa;
 
 ?>

Böylece, dana önceden tanımladığımız alana istediğimiz değerleri PHP vasıtası ile yerleştirebilecek duruma gelmiş bulunuyoruz.

Ekteki dosyada, tüm dizin yapısı, index.php, ana_ayar.php, tema.php ve tema için gerekli diğer dosyaları bulabilirsiniz.

php_çalışma.15.01.2012

Bu makalemizde, ileride işleyeceğimiz konuları anlatırken kullanacağımız sistemi içine yerleştireceğimiz dizin yapısını kurarken, neyi neden yaptığımızı da anlatarak kendi projeleriniz için faydalanabileceğiniz bir model ortaya koyacağız. Daha rahat kavranması için tamamen yerli bir model kullanacağım.

Kök dizin (root) /

Adından da anlaşıldığı gibi projemizin ana dizinidir. Bazı projeler kök dizini doldurmayı severken, (WordPress, phpmyadmin), bazıları daha yalın kullanmayı tercih ederler (Joomla, TYPO3). Şahsen daha az dosya sayısına sahip yerleşimleri tercih ediyorum. Sebebi ise, bir dizindeki dosya sayısı arttıkça, aralarında dolaşmak güçleşir. Özellikle yazdığınız kodları güncellerken veya acil bir durumda kodlar arasında geçiş yaparken kalabalık dosya sayısı dikkatinizi dağıtır. Bu sebep dolayısı ile az dosya sayısına sahip dizin yapılarını tercih ediyorum.

Ana kod, kütüphane (library, libs) /ana_kod

ana_kod adınızı verdiğimiz bu dizin yazacağınız temel kodları barındıracaktır. Site ile ilgili diğer bir çok kodun barınacağı ana dizin budur. Kendi yazacağınız, dışarıdan ithal edeceğiniz tüm kütüphaneler, sitenize ekleyeceğiniz modüller burada bulunmalıdır. Bu dizinde tutulmaması gerekenler ise, ayar dosyaları ve cache dosyalarıdır. Bunların detayına birazdan gireceğim.

ana_kod alt dizinleri

/ana_kod/dahili  - kendi yazmış olduğunuz fonksiyon ve class ları içeren php dosyaları

/ana_kod/harici – dışarıdan ithal ettiğiniz kütüphaneler (phpmailer vb)

/ana_kod/ilaveler – genelde yabancı projelerde module, plugin, extension vs adı ile anılan, sisteminize yeni özellikler katan ufak program parçaları

/ana_kod/dokuman – eğer sisteminizle birlikte bir dökümantasyon sunacaksanız. Bunları koymak için kullanacağınız dizin burasıdır.

Mevcut, yerel (local, actual)

Çalışan siteye ait ayarların, cache (önbellek) dosyalarını bu dizinde tutacağız, neden ana_kod dizinini kullanmadığımıza gelirsek. Varsayalım aynı kodu kullandığınız birden fazla siteniz var, eğer ayar dosyası ayrı bir dizinde olmaz ise, tüm kütüphaneleri ayrı ayrı her dizin için kopyalamanız gerekir (çünkü her sitenin ayarları farklıdır). Bu pek sorun olmasa da ilerde yapacağınız güncellemeyi her dizin için ayrı ayrı tekrar yapmayı gerektirir. Ancak tek bir ana_kod dizini kullanır, bunu web sitenizin dışına koyar ayar veya index.php dosyasından ana_kod dizinini tanımlar vaya unix dosya sistemindeki ln -s komutunu kullanarak soft link verebilirseniz bütün siteleriniz de tek bir ana_kod kullanabilirsiniz.

Bunun yanı sıra web dizini dışında bir ana_kod dizini kullanmak güvenliğinize ek bir katman daha sağlıyacaktır…

Bağlarsak, ayarlar ve ana_kod bir birinden ayrı duracak.

mevcut alt dizinleri

/mevcut/ayarlar – ayar dosyaları

/mevcut/onbellek – onbellek dosyaları

/mevcut/ilaveler – sadece bu site için geçerli ilaveleri buraya kaydedebilirsiniz.

Panel (admin) /panel

panel dizini sitemizi yönetirken kullanacağımız programları koyacağımız dizindir. Ayrı bir dizinde olmasının temel nedeni, panel programlarının sitemizi çalıştıran programlarla ayrı çalışmasının gerekliliğidir. Şöyle açalım panel üstünde yaptığınız bir çalışmada hata yaptınız (bir template dosyasında php kodlama hatası yaptınız) yaptığınız hata yüzünden tüm site devre dışı kalacaktır, eğer paneliniz ana siteden ayrı çalışırsa, bu hatayı hemen düzeltmeniz mümkün, aksi halde ftp vb yollarla daha uzun sürede hatanızı çözmeniz gerekecektir. Bu yüzden panel dizinimiz ana siteden ayrı bir dizinde çalışmalıdır.

Site /site

site dizini, kuracağımız sitede tarayıcılar tarafından erişilecek dosyaları koyacağımız alandır. Javascript dosyaları, css dosyaları, imaj dosyaları hep bu dizinde bulunacaktır.

site alt dizinleri.

/site/temalar – birden fazla tema kullanımı için böyle bir dizin işe yarayacaktır.

/site/temalar/tema_adı/css

/site/temalar/tema_adı/js

/site/temalar/tema_adı/imaj

/site/temalar/tema_adı/css

/site/js – jQuery, dojo vs gibi javascript kütüphaneleri için bu dizini kullanabilirsiniz.

/site/imaj – kullanacağınız ikon paketleri vb gibi genel resimler için kullanabilirsiniz.

/site/cache – paketlenmiş javascipt ve css dosyalarını saklamak için kullanabilirsiniz.

/site/dosyalar – projeniz için web tabanlı bir dosya yöneticisi kullanacaksanız, bu dizini kullanıcıların yükleyeceği dosyaları saklamak için kullanabilirsiniz.

Makalelerimizde işleyeceğimiz konuları işlerken kullanacağımız dizin yapısı yaklaşık bu şekilde. İlave (module/plugin) kodlar için kullanacağımız dizin yapısını ilerde bu konulara değindiğimizde işlemeyi düşünüyorum…

Merhaba, bu makalemizde output buffering (çıktı biriktirme) konusunda bilgiler vermeye çalışacağım. Daha önceki makalelerimiz de PHP de işlem yaptığımız değişkenleri echo ile çıktı verdiğimizden bahsetmiştik. Genel olarak internette bulunan bir çok php örneğinde sayfaların hemen her yerinde echo ile eldeki değişkeni direkt olarak çıkışa yönlendiren bir model söz konusu, bu yaklaşım, hem performans, hemde session_start() gibi, tarayıcıya çıktı vermeden önce gerçekleştirilmesi gereken işlemlerin organizasyonu için önemlidir. Kodun bir çok yerinden çıktı vermek ve veya kontrolsüz spagetti php kullanmak, ilerleyen aşamalarda gereken debug işlemlerinde programcıya çok büyük sorunlar çıkarmaktadır. Bu yüzden ideal çıktı metodu, tüm işlemler bitirildikten sonra kod sonunda yapılan tek echo modelidir. Bu sayede hem dönem dönem meydana gelen headers_send problemi ile karşılaşılmayacak hemde tek echo ile TCP paketlerinde oluşan fragmentasyon minimize edilecektir.
ana_template.php

Source code

<!DOCTYPE html>
<html>
  <head>
    <title><?php echo $sayfa_baslik;?></title>
  </head>
  <body>
    <p>
<?php echo $sayfa_icerik;?>
</p>
  </body>
</html>

Yukarıda verilmiş spagetti PHP modeli bir template dosyamız olsun normal şartlarda bunu bir önceki makalemizde verdiğimiz koda benzer bir kodla index.php ile birleştirmemiz mümkün.

index.php

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPERATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
 
$sayfa_basik = 'Maraba Televole';
$sayfa_içerik = 'İşte ben geldim';
 
include(KDIZ.'ana_template.php'); // <- bu ekleme ile birlikte sayfa çıktısı verilecektir.
?>

Buraya kadar herşey normal. Şimdi PHP’de Değişkenler ve Diziler makalesinde verdiğimiz manav örneğini kodumuza ekleyelim.

manav.php

Source code
   
<?php
$stok['sebze']['patlıcan'] = 1.5;
$stok['sebze']['domates'] = 1.25;
$stok['sebze']['biber'] = 2.85;
$stok['sebze']['soğan'] = 0.5;
$stok['sebze']['pırasa'] = 3;
 
$stok['meyve']['portakal'] = 1.35;
$stok['meyve']['mandalina'] = 1.05;
$stok['meyve']['elma'] = 1;
$stok['meyve']['armut'] = 2;
$stok['meyve']['kivi'] = 5;
foreach ($stok as $reyon => $urunler) { //1. basamak sebze veya meyve
    echo "Reyon : ".$reyon." <br/>";
    foreach($urunler as $urun => $fiyati) { // 2. basamak ürün ve fiyatları
        echo "Ürün : ".$urun." - Fiyatı :".$fiyati." <br/>"; // her eleman için attığın turda elemanın adını ve fiyatını ekrana bas.
    }
}
?>

manav.php yi index.php dosyamıza ekliyelim

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPERATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
$sayfa_basik = 'Maraba Televole';
$sayfa_içerik = 'İşte ben geldim';
include(KDIZ.'ana_template.php'); // <- bu ekleme ile birlikte sayfa çıktısı verilecektir.
include(KDIZ.'manav.php'); // <- bu ekleme ile birlikte manav.php çıktısı </html> tagından sonra çıkacaktır
?>

görüldüğü gibi manav.php dosyasının çıktısı istediğimiz noktada olmadı.

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPERATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
 
$sayfa_basik = 'Maraba Televole';
$sayfa_içerik = 'İşte ben geldim';
include(KDIZ.'manav.php'); // <- bu ekleme ile birlikte manav.php çıktısı sayfadan önce çıkacak yapıyı bozacaktır.
include(KDIZ.'ana_template.php'); // <- bu ekleme ile birlikte sayfa çıktısı verilecektir.
?>

Bu örnekte de istediğimiz sonuca ulaşamadık, elbette bu dosyayı, ana_template.php dosyası içinden ekleyerek isteğimize ulaşabiliriz, ancak bu şekilde yapacağımız bir uygulama, bizim her sayfa için ayrı bir ana_template dosyası kullanmamıza neden olacaktır, tabi ana_template.php dosyası içinden manav template dosyasını çağıracak bir modelde kurabilir. Lakin o zamanda, uzun vadede kontrolü çok zor spagetti php kodlamaya yönlendirecektir. Elbette çeşitli template çözümleri kullanmak mümkün fakat biz opcode cache sisteminden mümkün olan en iyi faydayı sağlamak ve template sistemi yükünü taşımamak üzere bir çözüm geliştirme peşindeyiz. O halde, php dahilindeki bir imkanı kendi amacımız doğrultusunda kullanacağız.

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPERATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
$sayfa_basik = 'Maraba Televole';
 
ob_start(); //--- Oputput Buffering sistemini aç
include(KDIZ.'manav.php'); // <- manav sistemini koda dahil eti
$sayfa_içerik = ob_end_clean(); //<- output buffering sistemini bitir, topladığın outputu $sayfa_içerik  değişkenine sakla.
include(KDIZ.'ana_template.php'); // <- bu ekleme ile birlikte sayfa çıktısı verilecektir.
?>

Kodu çalıştırdğımızda, manav.php içeriğinin <body> t</body> arasında kaldığını göreceğiz. Bu makalede bahsedilen ob_start() -> include() -> ob_end_clean() modeli ile istenilen php kod parçaları direkt veya fonksiyon yardımı ile çalışan kod bloğuna eklenip elde edilen html çıktısı daha sonra ana sayfada uygun görülen noktaya yönlendirilebilir. Erken çıktı verilmediği için kod içerisinde ihtiyaç duyulan herhangi bir anda, cookie veya session_register işlemi yapılabilir. tek çıktı kullanıldığı için tcp fragmentasyonu minimize edilmiştir. Çok kullanışlı olan bu metodun tek dezavantajı, yapılan sayfa parçalarını hafızada tutmasından dolayı, PHP nin kullanacağı sunucu hafızasını bir miktar arttırmasıdır.

Programcılıkta, birden fazla kaynak kodu dosyası ile çalışmanın en temel gereği, yazdığınız programların tertip ve düzeni ile ilgilidir. Özellikle işe yarayan programlar, devamlı olarak bakım onarım gerektirirler. Bu yüzden yazılanların tekrar geri okunabilmesi, gerekir. Bunu sağlamanın en iyi yollarından bir tanesi, bir bir ile alakalı fonksiyonları veya kod bloklarını belirli dosyalar altında gruplara ayırmak ve bunları bir arada tutmaktır. Böylece programın güncellemek istediğiniz kısmına odaklandığınız zaman diğer bölümleri ilgilendiren kodlar sizin önünüze çıkmayacak, kafanız elinizdeki programcılık problemini çözmek için daha berrak olacaktır.

Bir web sitesi PHP ile yazılmış bir sistemi çalıştırmak için ayarlandığında (aksi belirtilmemişse(ki bu çok sık görebileceğiniz bir şey değildir)) ilk yaptığı şey web sitesi için ayrılmış dizindeki index.php dosyasını çalıştırmaktır. Bundan sonra eklenecek olan PHP dosyalarını belirlemek, programcının görevidir.

PHP dosyalarını bir birine eklemek için, PHP dilinde 4 ayrı bildirme şekli vardır. Bunlar include(), require(), include_once(), require_once() bildirimleridir. Genel olarak hepsi aynı işlevi yerine getirse de, aralarındaki farkın iyi binmesi gereklidir. Bu dört bildirimin kullanım şekli aynıdır. Parantez içine eklenecek dosya ismi yazılır. Örneğin include(‘db.php’); gibi.

1- include(), temel ekleme bildirimi. Eklenmesi bildirilen dosya bulunamaz ise, hata verir ancak kod çalışmaya devam eder.

2- require(), include bildiriminden farklı olarak require bildiriminde eklenmesi istenen dosya bulunamaz ise, kod hata verir ve çalışmayı durdurur.

3- include_once(), normalinden farklı olarak eklenmesi istenen dosyayı sadece bir kere ekletir, dosya bulunamaz ise kod hata verir ancak çalışmaya devam eder.

4- require_once(), normalinden farklı olarak eklenmesi istenen dosyayı sadece bir kere ekletir, dosya bulunamaz ise kod hata verir ve çalışmayı durdurur.

include_once() ve require_once(), içinde fonksiyon veya class (sınıf) tanımı yapılmış dosyaları eklemek için kullanılır, çünkü PHP de her fonksiyon veya class bir sefer deklare edilir, aynı fonksiyon veya class tekrar deklare edilmeye kalkılırsa kod hata verir ve çalışma durdurulur.

Bağlarsak,  normal dosyalarımız include(), olmassa olmaz dosyalarımızı da require() ile çağırıyoruz, eğer bu dosyalarımız fonksiyon veya sınıf içeriyorsa o zaman _once() türevlerini kullanıyoruz.

include ederken kesin yolu kullanmak

PHP de dosyaları birbirine bağlarken yapılan en büyük hatalardan biri, eklenecek dosyaları absolute path (kesin yol) kullanmak yerine, relative path (konuma göre) kullanarak eklemektir  eklemektir. Konuma göre dosya eklemek, yapılan her çağrıda PHP nin kodların bulunduğu dizin yapısını tekrardan çözmesine neden olur buda, performans yönünden negatif etkisi olan bir yöntemdir.

Source code

<?php
 
include_once('db.php'); // veri tabanı fonksiyonları
 
include('ana_template.php'); // template dosyası
 
?>

Yukarıdaki örnek geçerli olsa da, performans açısından negatif etkisi vardır, doğru kullanım

Source code

<?php
 
include_once(dirname(__FILE__).'/db.php'); // veri tabanı fonksiyonları
 
include(dirname(__FILE__).'/'ana_template.php'); // template dosyası
?>

Yukarıdaki kodda __FILE__ adlı PHP Magic Constant (Sihirli Statik) tanımını görüyorsunuz. PHP de buna benzer 10 kadar Magic Constant bulunmaktadır. __FILE__ içinde olduğunuz dosyanın tam olarak dizinini ve adını size bildiren bir Magic Constant tanımıdır. dirname(), verdiğiniz yolun üst dizinini size geri döndüren PHP fonksiyonudur. Özetle bu şekilde çalıştığımız mevcut dosyanın bulunduğu dizini öğrenip, bu dizini ekleyeceğimiz PHP dosyasının adının önüne ekliyerek kesin yolu oluşturup, ekleme işlemine böyle başlıyoruz.

Ancak yukarıda verdiğimiz örnekte gördüğünüz gibi, her ekleme işlemi öncesinde devamlı olarak dirname() fonksiyonunu çalıştırmak sistemden gereksiz bir cpu gücü alacağından bu işi bir sefer yapıp, her zaman kullanacağımız bir yerde saklamak daha iyi olacaktır, elde edeceğimiz veri bir sefer belirlenip daha sonra hiç değiştirmeden kullanacağımız için constant olarak saklanması idealdir.

PHP  dili içinde constant (sabit) tanımlamak için define fonksiyonunu kullanıyoruz. Sabit’ler tanımlanırken isimlendirilirler, statik isimleri BÜYÜK HARF olmalıdır, yine çağırılırken BÜYÜK HARF kullanılarak çağrılır.

Tüm detayı toplarsak, absolute path (kesin yol) kullanarak dosya ekleme için en uygun yol

Source code

<?php
define('KDIZ',dirname(__FILE__).'/'); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
include_once(KDIZ.'db.php'); // veri tabanı fonksiyonları
include(KDIZ.'ana_template.php'); // template dosyası
?>

Şeklindeki kod olacaktır, ancak burda küçük bir eksiklik daha var, malumunuz olduğu gibi, php kodları hem unix hemde windows ta çalışabilmektedir ve ne yazık ki bu iki işletim sisteminde dizin ayracı bir birinden farklıdır. PHP, çalışma esnasında bu konularda sorun çıkarmasa da, bir işletim sistemi için kullanılan dizin ayracını sabit olarak kullanmak, özellikle debug işlemini başka bir işletim sisteminde yaptığınız zaman soruna yol açmakta, bu yüzden kullanacağımız dizin ayraçlarını her iki sistemede uyumlu hale getiren bir model uzun vadede başımızı daha az ağrıtacaktır. PHP içinde kullanılan dizin ayracını belirten DIRECTORY_SEPERATOR sabiti tanımlı olsa da, adı uzun olduğu için her seferinde bu sabiti kullanmak pek pratik olmadığından bu iş için kendi daha kısa sabitimizi oluşturacağız.

Source code

<?php
define('DA',DIRECTORY_SEPARATOR); // DA -> dizin ayracının kısaltılmışı
define('KDIZ',dirname(__FILE__).DA); // KDIR -> kök dizinin kısaltılmışı
include_once(KDIZ.'db.php'); // veri tabanı fonksiyonları
include(KDIZ.'ana_template.php'); // template dosyası
?>

Böylelikle include işlemleri için kullanılacak en pratik yöntemlerden birine kavuşmuş oluyoruz.

Bu makalemizde, program yazarken en fazla kullanacağınız, değişken, dizi ve sabit kavramlarını ele alıp bunların kullanımına dair örnekler göreceğiz. Bu kavramlar programcılığın temelidir. Yani tüm programlama dilleri, şu veya bu şekilde, çeşitli kaynaklardan elde ettikleri bilgileri, değişkenler, diziler ve sabitler kullanarak saklar, işler, dönüştürür ve sonuç üretirler.

Değişkenler

Değişkenleri tanımlamak için ben bir manav dükkanı genellemesi yapmanın uygun olacağını düşünüyorum. Değişkenleri manav dükkanındaki kasalara benzetebilirsiniz. Her kasada belirli bir miktar meyve veya sebze bulunacaktır, programlamada da durum benzerdir. PHP dinamik bir dil olduğu için statik dillerin aksine, değişkenleri önceden tanımlamanız gerekmez, farklı tipteki değerleri aynı değişken içinde saklayabilirsiniz. Bu husus açmak gerekirse, statik dillerde, sebze için kullanılan kasalar, meyveler için kullanılmaz.

• PHP’de değişken ve dizilerin başında mutlaka $ işaretinin olması gerekir.
• Bir değişkene değer = işareti ile yüklenir.
• Eğer bir değişkene karakter dizisi yükleyeceksek, karakter dizisi tek tırnak veya çift tırnak arasında olmalıdır.
• Eğer bir değişkene sayı veya kesirli sayı yükleyeceksek, çift veya tek tırnak kullanmadan yüklenmelidir.
• Eğer bir değişkene DOĞRU veya YANLIŞ yüklenecekse. çift veya tek tırkank kullanmadan yüklenme yapılır. Büyük küçük harf farketmez
• Değişen yüklemesi ; işareti ile sona erer.

Source code

<?php
 
$kasa = ' '; // boş bir kasa
$kasa = 'biber'; // kasamızda şu anda biber değerini tutuyor.
$kasa = 2; // kasa şu anda 2 rakamını hafızasında tutuyor
$kasa = true; // kasa şu anda true DOĞRU değerini tutuyor
$kasa = false; // kasa şu anda false YANLIŞ değerini tutuyor
?>

Değişkenler ile ilgili birkaç örnek daha vermeden önce, PHP de echo fonksiyonu ve concat (karakter dizisi birleştirme ) üzerine bilgi vermek istiyorum. Bundan sonraki örneklerimizde ekran çıktı vereceğimiz için, echo fonksiyonunu kullanacağız. Aslında echo bir PHP dil özelliğidir, bu yüzden () kullanmadan da çağrılabilir. echo ekrana bir şeyler çıkarmak için kullanılır. Yani ekranda birşeyler çıkarmak istiyorsanız bunu echo lamalısınız.

Concat iste, özellikle echo işlemi yaparken, birden fazla değişken ve girdiğiniz statik karakterleri ekranda bir arada göstermek için kullanılan yöntemdir.

Source code

<?php
$kasa = ' '; // boş bir kasa
echo "Kasa : ".$kasa."<br/>";
$kasa = 'biber'; // kasamızda şu anda biber değerini tutuyor.
echo "Kasa : ".$kasa."<br/>";
$kasa = 2; // kasa şu anda 2 rakamını hafızasında tutuyor
echo "Kasa : ".$kasa."<br/>";
$kasa = true; // kasa şu anda true DOĞRU değerini tutuyor
echo "Kasa : ".$kasa."<br/>"; // ekranda 1 çıkacaktır
$kasa = false; // kasa şu anda false YANLIŞ değerini tutuyor
echo "Kasa : ".$kasa."<br/>"; // ekranda herhangibirşey çıkmayacaktır
$kasa = "patlıcan";
$kasa2 = $kasa; // Kasa2 kasa1 in kopyasına sahip oldu.
echo "Kasa : ".$kasa." --- Kasa2: ".$kasa2."<br/>";
$kasa2 = "domates"; // Kasa 2 ye farklı değer tanımladık ancak kasa değişmedi.
echo "Kasa : ".$kasa." --- Kasa2: ".$kasa2."<br/>";
?>

PHP değişkenleri aynı zamanda sayısal ifadeleri de taşıyabilirler, aynı zamanda sayısal ifadelerle aritmetik işlemler de yapılabilir.

Source code

<?php
 
$miktar = 2;
 
$fiyat = 1.5;
 
echo "Fiyat :".$fiyat." TL. Miktar : ".$miktar." Tutar = ".$fiyat*$miktar." TL.<br/>";
 
?>

Diziler

Diziler, mantık olarak, gruplaşmış değişkenler olarak tanımlanabilir. Dizilere olan ihtiyacın temelinde, birbiri ile alakalı değişkenlerin bir kalem altında toplanması ve daha kolay işlenmesi yatar. Farzelim, hayali manav dükkanımızda 5 çeşt sebze olsun, bunları şu şekilde tanımlayabiliriz.

Source code

<?php
$sebzeler['patlıcan'] = 1.5;
$sebzeler['domates'] = 1.25;
$sebzeler['biber'] = 2.85;
$sebzeler['soğan'] = 0.5;
$sebzeler['pırasa'] = 3;
?>

Eğer tüm bu verileri, örneğin $biber_fiyatı vs gibi tanımlamaya kalksaydık, programcının olası tüm verileri değişken olarak tanımlaması gerekirdi ki, bu pratik olarak imkansızdır. Veya söyle diyelim, diziler sayesinde, programcı’dan bağımsız olarak programa veri yüklemesi sağlanabilir. Bunun yanı sıra diziler, değişken gibi veri depolama dışında bize döngü imkanı da sağlarlar. Döngü, programlamada çok sık karşılaşacağınız bir kavramdır. Basitçe eldeki veri bitene kadar aynı işi yap olarak da tanımlanabilir. Dizi verileri döngüye sokmak için birden fazla yol olsa da bunları ilerde daha detaylı olarak inceleyeceğiz.  Bu örneğimizde foreach döngü yapısını basitçe göreceğiz. forach kendisine verilen dizi ve obje için süslü parantez içinde tanımlanmış olan kod bloğunda bir tur atar.

Source code

<?php
$sebzeler['patlıcan'] = 1.5;
$sebzeler['domates'] = 1.25;
$sebzeler['biber'] = 2.85;
$sebzeler['soğan'] = 0.5;
$sebzeler['pırasa'] = 3;
foreach ($sebzeler as $sebze => $fiyati) { // $sebzeler dizisindeki her eleman,  $sebze olarak tanı içindeki değeri de $fiyat olarak tanı
    echo "Ürün : ".$sebze." - Fiyatı :".$fiyati." <br/>"; // her eleman için attığın turda elemanın adını ve fiyatını ekrana bas.
}
?>

Diziler, oldukça faydalı veri tipleridir. Bu yüzden bol bol kullanacağız. PHP dizileri çok boyutlu olabilirler, bu sayede oldukça karmaşık veri yapılarını beraberlerinde taşıyabilirler.

Source code

<?php
$stok['sebze']['patlıcan'] = 1.5;
$stok['sebze']['domates'] = 1.25;
$stok['sebze']['biber'] = 2.85;
$stok['sebze']['soğan'] = 0.5;
$stok['sebze']['pırasa'] = 3;
 
$stok['meyve']['portakal'] = 1.35;
$stok['meyve']['mandalina'] = 1.05;
$stok['meyve']['elma'] = 1;
$stok['meyve']['armut'] = 2;
$stok['meyve']['kivi'] = 5;
foreach ($stok as $reyon => $urunler) { //1. basamak sebze veya meyve
    echo "Reyon : ".$reyon." <br/>";
    foreach($urunler as $urun => $fiyati) { // 2. basamak ürün ve fiyatları
        echo "Ürün : ".$urun." - Fiyatı :".$fiyati." <br/>"; // her eleman için attığın turda elemanın adını ve fiyatını ekrana bas.
    }
}
?>

Bir başka makalede görüşmek üzere

HTML, etiketler (örneğin <html>) kullanılarak yazılan bir dildir. genel olarak  HTML etiketleri açılış ve kapanış şeklinde çiftli gelirler. Tek başina kullanılan HTML etiketleride vardır (örnegin <img>). Web sayfaları bu etiketlerin arası doldurularak oluşturulur. HTML etiketleri çeşitli görevleri yerine getirirler. Bazıları sadece yazılan dökümanın etiketlenmesi ile alakalıdır, bazıları dokümanın şeklini bazıları ise yazılan içeriğin şekli ile alakalıdır.

Web tarayıcıları, bu etiketleri direkt olarak göstermez, döküman içindeki etiketleri standartlar dahilinde yorumlayarak, web sayfasını görsel hale getirirler. Web sayfaları, resim, müzik veya video içerebilir. Yalıkın zamanda gelişen Javascript ve HTML5 ile standartlaşan SVG imkanı sayesinde HTML içine Vektör grafik ve animasyonda eklenebilir hale gelmiştir.

Yazılım Biçimi

Source code

<!DOCTYPE html>
<html>
  <head>
    <title>Maraba Televole</title>
  </head>
  <body>
    <p>İşte ben geldim!</p>
  </body>
</html>

Yukarıdaki örnekte, <html> ve </html> etiketleri arasında kalan bölge web sayfasını tanımlar. <head> ve </head> arasındaki bölge dökümanın tanımlanması, varsa css ve javascript dosyalarının eklenmesi için kullanılır. <body> ve </body> arasındaki alan ise görülebilir sayfa içeriğini taşır. Tarayıcının sekmesindeki başlık ise <header> </header> içindeki <title>ve</title> arasında belirlenir.

Bunların dışında yazılan dökümanın tipini belirten ve sayfanın en başında yer alan <doctype> etiket vardır. Bu etiketin genel işlevi, tarayıcının içindeki HTML yorum motorunu, yüklenen sayfaya konusunda bilgilendirmeye çalışır (ve genelde başarısız olur, özellikle İnernet Explorer in eski sürümlerinde).

Gevşek Dizilim

Yukarıdaki örneği,

Source code

<!DOCTYPE html>
<html><head><title>Maraba Televole</title></head>
  <body><p>İşte ben geldim!</p></body>
</html>

veya

Source code

<!DOCTYPE html>
<html>
  <head>
    <title>Maraba Televole</title>
  </head>
  <body>
<p>
 
İşte
ben
geldim!
</p>
  </body>
</html>

Şeklinde kullansanız bile, tarayıcılar aynı çıktıyı vereceklerdir. HTML kaynak kodu üzerinde yaptığınız bu düzenlemeler, sadece kaynak kodun görüntüsünü değiştirir. Tarayıcılar dökümanı içindeki etiket ve doküman versiyonuna göre yorumlarlar.

Bunun yanı sıra, HTML diziliminde yapacağınız hatalar, genelde sayfanın bozuk görünmesine yol açar. Bir önceki yazımızda belirttiğimiz Firefox eklentileri bu tür hataları bulup düzeltmenizde yardımcı olur.

Tezgah için gerekli olanlar,

Sunucu Tarafında

PHP destekli Apache, MySql veritabanı, MySql veritabanını yönetmek için PHP Myadmin. Bu yazılımları tek tek bilgisayarınıza kurmayı deniyebilirsiniz, ancak gerekli ayarları yapmak konu hakkında bilgi birikimi olmayan arkadaşları oldukça zorlayacaktır. Bu yüzden size WAMP Server paketini yüklemenizi öneririm. http://sourceforge.net/projects/wampserver/ adresinden güncel sürümüne ulaşabileceğiniz wamp server. Hem tüm paketleri bir arada sunar, hemde xdebug webgrind gibi araçları beraberinde getirir. Wamp paketi, diğer windows programları gibi kolayca kurulur. Eğer yedek sürcünüz varsa buraya kurmanızı tavsiye ederim. Eğer bilgisayarınızda skype yüklü ise, kurulum yapmadan önce ve wamp server paketini çalıştırmadan önce skype programından çıkmanız gerekmektedir. Skype eğer 80. port boş ise direkt oraya yerleşen bir programdır. Wamp paketi içindeki Apache 2 web sunucusu da 80. portta çalışacağından sorun çıkacaktır. Bu yüzden önce wamp serverinizi çalıştırın sonra skype ı çalıştırın.

İstemci Tarafında

Web tarayıcısı. Ana geliştirme tarayıcısı olarak Mozilla Firefox’u kullanacağız, özel olarak Firefox’u seçmemizin nedeni, web programcılığı için faydalı olan eklentilere sahip olması. Bu eklentiler.

• Firebug (her türlü javascript hatası, html
• Colorzilla
• MeasureIt
• HTML Validator
• YSlow

Bunun yanı sıra programları yazmak için bir text editöre ihtiyacımız olacak. Kişisel olarak KDE for windows içinde özellikle kate text editörünü kullanmanızı tavsiye ederim. Yazımın başında da belirttiğim gibi, PHP programalama için daima Linux yüklü bilgisayarları tercih ettim, bu süreç içinde, herhangi bir encoding veya script dosyalarından kaynaklanan sorun yaşamadım. Zaman zaman forumlarda gördüğüm Türkçe karakter hatası promleminin neden bu kadar yaygın olduğu konusunda her zaman şaşkınlık geçirdim taaki bir gün windows bazlı bir ortamda yazılım yapma gereksinimi ortaya çıkıncaya kadar. Notepad i saymıyorum bile, Notepad++ da dahil olmak üzere denediğim bir çok text editöründen istediğim verimi alamadım. Bu konudaki düşüncem, text editörlerinin unix bazlı işletim sistemleri için taşıdığı önemin Windows ta geçerli olmaması. Windows için text editörü basit bir araç, program yazmak gibi ciddi işler için çok daha gelişkin araçlar var bu yüzden text editörleri (ulra edit gibi bir kaç örnek hariç) daha basit kalıyor. Ayrıca kate oturum desteğide sağlamaktadır. Yani her proje için açtığınız dosyaları ayrı otorumlar halinde saklarsanız, tek tıkla diğer projenizin tüm dosyalarını yükleyebilirsiniz. KDE for Windows a http://windows.kde.org/ adresinden erişebilirsiniz.

Kde for Windows kurulumu İngilizce ancak, Türkçe için dil paketleri mevcut, kurulum programını çalıştırdıktan sonra karşınıza gelen Package Selection kısmında sadece Kate yi seçerek tüm paketi yüklemekten kaçınabilirsiniz. Yine Language Packages kısmında kde4-l10n-tr paketini seçerseniz kde Türkçe olarak yüklenecektir.

Yükleme işlemleri bittiğinde, Windows görev çubuğunda, wamp serverin çalıştığına dair yeşil renkli bir W harfi göreceksiniz buna tıklarsanız, WAMP server menüsü karşınıza gelir. Bu menüden localhost seçeneğini tıklarsanız, kullandığınız varsayılan tarayıcıdan, wamp server index sayfasına ulaşırsınız. Test sayfasını çalıştırdığınız zaman WAMP kurulumunuz başarı ile gerçekleşmiş demektir.

İlk Php Dosyamız

Web sunucunuzun kök dizinindeki (Wamp serveri kurmuş olduğunuz sürücü (örneğin C ):\wamp\www\ dizini altındaki index.php dosyasının içeriğini tamamen silin ve aşağıdaki kodu ekleyin.

Source code

<?php
 
echo "Maraba Televole";
 
?>

Biliyorum, internet’te gördüğünüz web sitelerine pek benzemiyor emin olun daha iyisi de olacak. Bir sonraki makalede, dizin yapısını oluşturup, sitemizi kodlamaya başlayacağız.

Tasarlanan PHP6 sürümü teknik aksaklıklar yüzünden geçikmiş daha sonrada ileri bir tarihe ertelenmiştir. Ertelemenin temel nedeni, unicode desteği için yapılması gereken tekrar yazma işleminin planlanandan uzun süre alacağının ortaya çıkmasıdır. Bu yüzden, PHP6 için düşünülen bir çok özellik PHP5.3 e backport edilmiştir.

PHP temel olarak, genel maksatlı, server side scripting language (Sunucu taraflı betik dili) olarak tanımlanır. Yinede PHP için dinamik web sayfası yapımı için özel olarak tasarlanmıştır dersek fazla hataya düşmeyiz. Başka dillerde örneği görülmeyen ve web programcısının işini çok kolaylaştıran $_GET, $_POST gibi tamamen web programlamasında işe yarayacak özellikleri, dilin çekirdek yapısında barındırır.

PHP teknik olarak, bir araya getirilmiş C kütüphaneleridir, programlama dili tasarımcıları açısından pek parlak bir çalışma değildir. Bazı fonksiyonların parametreleri arasında tutarsızlık bulunmaktadır. mysql_real_escape_string gibi enteresan fonksiyon adları vardır, bu yüzden özellikle mükemmeliyetçi programcılar arasında espri konusudur. Tüm tasarım hatalarına karşın, php en başarılı sunucu taraflı web programlama dilidir.

Php hem fonksiyonel, hemde nesne tabanlı programlama yapılabilen bir dildir. PHP nin nesne tabanlı programlama desteği henüz tam olgunlaşmamışsada, ilk çıktığı PHP4 zamanlarından bu yana oldukça fazla yol katetmiştir. Günümüzde, nesne tabanlı olmayan bir PHP framework’ü bulmak imkansızdır.

Syntax (söz dizimi) olarak PHP,  fonksiyonel programlamada C tabanlı, nesne tabanlı programlamada ise C++ tan türetilmiş bir model kullanır. Her komut ; ile sonlandırılmalıdır. Bir satırda birden fazla fonksiyon girilebilir.  Kod blokları (Fonksiyonlar, if else vb) küme parantezi {memeli parantez} içine alınır. Değşkenler $ işareti ile belirlenir.

PHP syntax ı çok gevşek yapıdadır. Bu konularda fazla bilgisi olmayanlar için büyük bir avantaj sağlıyor olsa da, gevşek syntax, disiplinsiz bir çalışma neticesinde, tekrar okunması ve dolayısı ile bakım onarım yapılması çok zor kodlar üretilmesine medyan veren bir yapıdır. Gevşek syntax PHP nin HTML içine gömülme imkanı ve disiplinsiz bir çalışma neticesinde, PHP nin en büyük problemlerinden biri olan spagetti kodunu meydana getirir.

PHP programcılığı yapılırken, dikkat edilmesi gereken en önemli husus, bir kodlama prensibine uyulmasıdır. Bu disiplin sağlanamadığı taktirde, yazılan programların orta ve uzun vadede anlamı yoktur. Sebebine gelince, işe yarayan programlar, genelde yazıldıktan belirli bir süre sonra güncellenir, yeni özellikler eklenir, performans optimizasyonu yapılır. Bu işlemleri her zaman programı yazan programcılar yapmaz, dolayısı ile bir program, programcısı dışında başka programcılar tarafından da rahatlıkla okunabilmelidir. Bu yüzden yazılan programlar belirli bir disipline sahip olmalıdır.

Tüm aksıyan yönlerine rağmen. PHP dünya çapından en yaygın, sunucu programlama dilidir.  Yaygın ve ucuz sunucu desteği vardır. PHP ile programlamaya başlamak çok kolaydır, dinamik olması nedeni ile, programcılığa başlarken önemli avantaj sağlar. Nesne Tabanlı Programlama desteği ve kolay ölçeklenebilmesi sayesinde, programcısı kendisini geliştirdiği müddetçe programcısı ile birlikte gelişebilir, büyük projelerde rahatlıkla kullanılabilir. Özetle PHP, gerek başlangıç gerekse ileri seviye web programcılığı için en ideal dildir denilebilir.